نبرد ماراتن

نوشتار را با فراز کوتاهى از کتاب «غرب زدگى»  زنده یاد جلال آل احمد آغاز مى کنیم.

«ماراتن«Marathon) )در اصل نام دهکده اى است در یونان و در آن محل بود که یونانیها بر ایرانیان فاتحآمدند، در ۴۹۰ قبل از میلاد نخستینکسى که خبر این فتح را از آن دهکده به آتن برد قهرمان شناخته شد و هم اکنون به یاداو و آن واقعه است که دو ماراتن از بازیهاى اساسى المپیک است و آن وقت کدامیک از ما مى دانیم که «آریابرزن»  که بودو در تنگ تکاب فارس یانمى دانم در کجاى دیگر مى توانست باشد. در مقابل اسکندر و سربازانش چه رشادتها کردو چه جانبازیهاکه نکرد.

با این مقدمه کوتاه، اکنون به علل و تشریح این نبرد مى پردازیم که به باور مورخانغربى اولین نبرد سرنوشت سازتاریخ بشر است .

۱ـ علل جنگ و استعداد دو طرف متخاصم

الف ـ علل جنگ

آتش زدن سارد به دست یونانیها موجب شد که به امر داریوش بزرگ، ارتش ایران براىسرکوب شورشیان به محل اعزام شود. پس از فرونشاندن شورش، نیروهاى ایران به فرماندهى «مردونیه»  براى دفعبقیه شورش آسیاى صغیر به حرکت درآیند. در این لشکرکشى مردونیه توانست سلطه ایران را براى بار دوم در«تراکیه»فراهم سازد و سپس براى ارضاى خاطر یونانیها با تأسیس حکومت ملى در مناطق تسخیر شده موافقت نموده و درنتیجه پادشاه مقدونیه راوادار ساخت که مانند گذشته از ایران اطاعت نماید. مردونیه پس از این اقدامات احضارشد و ادامه برنامه جنگى وى برحسب دستور داریوش به «داتیس»  و «آرتافرن»Artafren محول گردید. داتیس با ششصد کشتى* که در اختیار داشت از راه دریا به سوى آتن روانه گردید. نیروهاى ایران در این پیشروى با پیادهشدن در «اریتره»با سپاه«اریتره»  که از مهمترین مردان جنگى یونان بودند، جنگیدند و پس از سه روز آنان رااز پاى درآوردند، سپس اهالىاین شهر را به علت شرکت در طغیان یونانیهاى آسیا و حمله به شهر سارد و تخریب معبدآن سرکوب نمودند و عده زیادى از آنان را اسیر کردند و به شوش فرستادند. ناوگان دریایى ایران سپس به طرفشبه جزیره «آتیک»که آتن مرکز آن بود به حرکت درآمدند. در تمامى این مراحل «هیپ پیاس»Hippias فرمانرواى مخلوع آتن همراه سپاهیان ایران بود و براى اینکه مجدداً  به حکومت آتن انتخاب شود موجبات ادامه جنگ با یونانرا فراهم ساخت. همچنان که براى شروع جنگ اصلى ایران و یونان نیز سپاهیان ایران را به سوى دشت ماراتن براى جنگراهنمایى نمود.

ب ـ استعداد دو طرف متخاصم

بنا به نوشته «کرنلیوس»  عده پیاده نظام ایران در این جنگ۰۰۰/۲۰۰ نفربوده که بر این عده،تعداد ۰۰۰/۱۰ نفرسواره نظام نیز اضافه شده است. مورخ دیگرى به نام «یوستینوس« تعداد کل نیروهاى ایران را در این جنگ ۰۰۰/۶۰۰ نفر ذکر نموده است. «ادواردمایر» متخصص تاریخ عهد قدیم، سپاهیان ایران را مجموعاًاز پیاده وسواره۰۰۰ /۲۰نفر بیان نموده است . سلاح ایرانیان در این جنگ تیر و کمان و سپر بود،به استثناى سپاه جاویدان که داراى اسلحه دفاعى بودند، بقیه به چنین اسلحه اى مجهز نبودند. مورخان استعداد یونانیها را در این جنگ ۰۰۰/ ۱۱ذکر نموده اند.

۲ـ شرح عملیات:Philippides

آتنیها زمانى از لشکرکشى ایرانیان به یونان آگاه شدند که «داتیس» به « اریتره» تکنمود. آنان توسط «فیلیپ پید» دونده مشهور و تندرو، پیامى براى اسپارتى ها فرستادند و درخواست کمک فورى نمودند و خودنیز آماده نبرد شدند. اسپارتىها پیام فرستادند که به آنان کمک خواهند کرد، اما به علت جشن هاى مذهبى این کمکحدود دو هفته به تأخیر خواهدافتادتقریباً در همان موقع به آتنى ها خبر رسید که ایرانیان در حدود ۴۰ کیلومترى ماراتندر حال پیاده شدن به ساحل هستند. آتنى ها با حدود ۹۰۰۰ نفر (هپلیت(Hoplitesپیاده نظام سنگین اسلحه و تعداد کمى نیروهاى سبک اسلحه به بلندیهاى مشرف به دریا پیشروى نمودند و پیاده شدن نیروهاى ایران را نظاره کردند. آنانمى توانستنداز همین محل پیشروى نیروهاى ایران را از معبر باریکى که به آتن ختم مى شود، سد نمایند. بزودى تعداد کمىاز نیروهاى شهر پلاته به آنها پیوستند. فرماندهى آتنى ها را در این نبرد «کالى ماک» به عهده داشت و ده سردار دیگرآتنى تحت فرماندهى او بودند که محتشم ترین و با تجربه ترین آنها «میلیتار»بود. ظاهراً ایرانیان فهمیدند کهبسیارى از آتنى ها از ترس شکست و انهدام شهرشان آماده تسلیم هستند. ایرانیان بدین منظور در خلیج ماراتن پیاده شدهبودند که آتنى ها را از شهرشان به این سمت بکشانند. پس از پیاده شدن بخشى از نیروهاى ایران، «آرتا فرن»  با نیمى ازسپاه ایران سوار بر کشتى شده و به سمت «آتیک » و آتن حرکت نمودند در حالى که «داتیس» و بقیه سپاه ایران (احتمالاً۲۰۰۰۰نفر) در ساحل توقف نمودند تا آتنى ها را از هر گونه حرکتى بازدارند. «میلیتار» طرح جنگى ایرانیان راحدس زد و اصرار نمود که بلافاصله به نیروهاى ایران تک شود. پس از تشکیل یک شوراى جنگى پرشور «کالى ماک» بهپشتیبانى از طرح جسورانه «میلیتار» رأى داد و فرماندهى فرد را به او تفویض نمود. بلافاصله نیروهاىآتنى و اهالى پلاته از ارتفاعات فرود آمدند و درفاصله هشت استاد (راست و برابر ۱۴۷۲ متر) و به روایتى یک مایل ازسپاه ایران آرایش رزمى گرفتند. در این آرایش تاکتیکى، آتنى ها در جناح راست و اهالى پلاته در جناح چپمستقر گردیدند… «میلیتار» جبهه یونانى ها را طورى گسترش داد که جناحین نیروهاى متکى به دو رودخانه کوچکى گردید کهبه دریا جریان داشتند. این کار موجب گردید که مرکز آتنى ها ضعیف (۱۲ ردیف سرباز در عمق) و در مقابل سوار نظامایران ضعیف و آسیب پذیر گردد. اما «میلیتار» جناحین نیروهایش را با عمق کانال فالانژ یعنى ۱۶ردیف آرایش داد. نتیجه این آرایش آن بود که جناحین او قوى و به وسیله خط ضعیفى در مرکز جبهه به یکدیگر متصلمى گردیدند پس از این آرایش، آتنى ها اقدام به تعرض نمودند و دوان دوان به سوى سپاهیان ایرانیورش بردند. ایرانیان از این نوع شیوه کارزار که عده اى بدون ترس و محابا به سوى آنان مى دوند دچار بهت و حیرت شدندو پنداشتند که آتنى ها (یونانى ها) دیوانه شده اند. همین که سربازان آتنى مقابل ایرانیان رسیدند جنگى سختو خونین آغاز گردید. در ابتداى عملیات ایرانیان به سهولت مرکز آرایش یونانیها را به عقب راندند، درحالى کهفالانژهاى سنگین اسلحه در جناحین، جناحین نیروهاى ایران را به عقب راندند. در این مورد مورخان اختلاف عقیده دارند کهآیا این عمل یونانیها برابر طرح انجام شده و یا بطور اتفاقى رخ داده است. با غلبه یونانیها در جناحین، مرکز آرایشایران نیز به عقب آمده و به فرمان «داتیس» نیروهاى ایران به طرف ساحل عقب نشینى نمودند. یونانیها، نیروهاى ایران راتا ساحل تعقیب نمودند ولى نتوانستند از سوار شدن آنان بر کشتى جلوگیرى نمایند».

۳ـ نتیجه عملیات

بنا به نوشته «هرودوت» ایرانیان در این نبرد متحمل ۶۴۰۰ نفر تلفات گردیدند و هفتکشتى خود را از دست دادند. تلفات یونانیها فقط ۱۹۲ نفر کشته بود که «کالى ماک» و تعدادى از سرداران یونانى ازجمله آنان بودند. اکنون «میلیتار»به سرعت نیروهاى خود را به سمت آتن راند. او امیدوار بود بشارت این پیروزى نیروهاىمتزلزل یونانى را در آتن وادار به مقاومت نماید تا ارتش یونان فرا رسد. ازاین رو او « فیلیپ پید» دوندهمشهور را براى ارسال این پیام به آتن اعزام نمود. هنگامى که ارتش یونان به آتن رسید، نیروهاى ایران در حال نزدیک شدن بهساحل براى پیاده کردن نیروها بودند. ایرانیان با مشاهده ارتش یونان دریافتند که خیلى دیر کرده اند. ازاین رو«آرتافرن» از پیاده نمودن نیروهاى ایران خوددارى نمود. سرانجام نیروهاى ایران پس از مدتى توقف در سواحل یونان با ۵۹۳کشتى باقیمانده به آسیا مراجعت نمودند. تا نبرد ماراتن تصور مى شد که ایرانیان شکست ناپذیرند. پیروزىیونانى ها دراین جنگ الهام بخش آنان درجنگهاى آینده با ایرانیان وعقب راندن نیروى عظیم و هراس انگیزچهار میلیونى خشایارشا وشکست بعدى سپاهیان ایران بود.

۴ـ دیدگاه مورخان درباره نبرد ماراتن

الف ـ نبرد ماراتن (ماراتون) یکى از قاطع ترین و سرنوشت سازترین محاربات بشر است . دراین جدال اگر سپاه عظیم وقدرتمند ایران فاتح مى شد، چه بسا که تمدن غرب هرگز گسترش وتکامل نمى یافت وبه جاىآن حکومتى مستبد ونیمه شرقى ، نظارت جهان را به عهده مى گرفت. اما یونانیها که در پیشاپیش سپاهآنان، نیروى دموکراتیک آتن به پیش مى رفت، پیروز گشت و در اثر این پیروزى توانست تمدن درخشان خود را از تباهىوفنامحفوظ دارد ومهمتر از آن اندیشه آزادى ودموکراسى را درعالم محفوظ بدارد».

ب ـ نى بور:Niebuhr مى گوید: «نوشته هاى یونانیها درباره نبرد ماراتن وجنگهاى دیگر ایران با یونان بهشعروافسانه گویى و داستان سرایى از تاریخ نویسى شبیه تر است. آنچه به نظر مى رسد ایناست که سپاه ایران در دشت ماراتن دچار شکست نشده است، بدین معنى چون «داتیس » فرمانده سپاه ایران متوجه شد کهمیدان عمل وباریک بودن عرض میدان نبرد مانع از کاربرد سواره نظام است ، ناچار شد که فرمان عقب نشینى صادرنماید. «هرودوت » صدور فرمان عقب نشینى را به منزله شکست سپاهیان ایران قلمداد کرده است».

پ ـ ناپلئون که وقایع نبردهاى ایران را به استناد نوشته هاى هرودوت و سایر منابعیونانى مطالعه نموده است ، در  یادداشت هاى خود چنین مى نویسد: در باب فتوحاتى که یونانیها به خود نسبت مى دهندوشکست هایى که براى ایرانیان  قائلند ، نباید فراموش کرد که این گفته ها تماماً از یونانى ها است و گزاف گویى ولافزنى آنان نیز مسلم مى باشد. ازطرف ایرانیان نیز نوشته هایى به دست نیامده تا بتوان این نوشته ها را با گفته هاىیوناینها مقایسه کرد ونتیجه را برمبناى قضاوت قرار داد.

ت ـ اما جالب ترین اظهارنظر ، نتایج توأم با تحقیقات علمى «هانس ولبروک» (۱۵)مورخآلمانى است. او دراین بارهمى نویسد: ارتش یونان در ماراتن از سربازان پیاده سنگین اسلحه ترکیب شده بود وتشکیل فالانژ ابتدایى رامى داد کهقابلیت مانور آن محدود به تغییر مکان بطور بطئى به سمت جلو بود. این ارتش مواجه باارتشى بود که از لحاظ استعداد کمتر ولى از کمانداران و سواره نظامى که آموزش عالى داشتند، ترکیب شده بود. «هرودوت» نوشته است که یونانیها باحمله و پیشروى ۴۸۰۰ قدم در وسط دشت ماراتن وخرد نمودن مرکز جبهه ایرانیان فاتحشدند. «ولبروک» خاطرنشان ساخت که این عمل از لحاظ فیزیکى غیرممکن است. طبق آیین نامه هاى نظامى مشق صف جمعارتش آلمان، سرباز باتجهیزات کامل مى تواند فقط در دقیقه تقریباً ۱۰۸۰ تا ۱۱۵۰ قدم بدود. اسلحه آتنى هااز سربازان کنونى آلمان سبکترنبود و دو نقص کلى هم داشتند. یکى اینکه آنان سربازان حرفه اى نبودند بلکه مردمانغیرنظامى بودند. دیگر اینکه سن غالب آنان از حد مجاز در ارتش هاى نوین تجاوز نمى کرد. به علاوه «فالانژ» یک دستهاز سربازان مجتمع و فشرده به هم بود که نمى توانست همه نوع حرکات سریع را انجام دهد یا حمله از دور به چنینواحدى فالانژ را به یک توده بدون سازمان تبدیل نموده و ممکن بود توسط سربازان حرفه اى ارتش ایران بدون اشکال از بینبروند. تاکتیکى که توسط هرودوت تشریح شده بود آشکارا غیرممکن بود. بیشتر این علت که فالانژ یونانى ها درمصاف در زمین باز در پهلو ضعیف وبد و ممکن بود به وسیله سواره نظام محاصره شود. به نظر «دلبروک» آشکار بود کهنبرد ماراتن در خود دشت به وقوع نپیوسته است بلکه در یک دوره کوچک در جنوب شرقى و در جایى زد وخورد شدهاست که ارتفاعات و جنگل یونانیها را از حرکات محاصره اى محفوظ داشته است. به نظر مى رسد موضع دره«وارنا» یگانه موضع ممکن بود. به علاوه این موضوع به یگانه راه آتن تسلط داشت. براى رسیدن به شهر آتن

/ 6 نظر / 55 بازدید
پیروز

[گل][گل][گل]درود بر شما اتفاقی با وبلاگت آشنا شدم واقعا لذت بردم ممنون خیلی برام جالبه بدونم اهل کجای این سرزمین زیبا هستی و اینکه تا چه اندازه به مناطق نامبره رفتی شمارم رو برات میذارم چون خودم سایت ندارم خیلی خوشحال میشم تماس بگیری 09365653718

پیروز

[گل][گل][گل]درود بر شما اتفاقی با وبلاگت آشنا شدم واقعا لذت بردم ممنون خیلی برام جالبه بدونم اهل کجای این سرزمین زیبا هستی و اینکه تا چه اندازه به مناطق نامبره رفتی شمارم رو برات میذارم چون خودم سایت ندارم خیلی خوشحال میشم تماس بگیری 09365653718

پیروز

[گل][گل][گل]درود بر شما اتفاقی با وبلاگت آشنا شدم واقعا لذت بردم ممنون خیلی برام جالبه بدونم اهل کجای این سرزمین زیبا هستی و اینکه تا چه اندازه به مناطق نامبره رفتی شمارم رو برات میذارم چون خودم سایت ندارم خیلی خوشحال میشم تماس بگیری 09365653718

آنسوی مه در مالزی

دست مریزاد حفا که گل کاشتی آدرس ما رو جائی نگهداری کن بدرد خودت یا دوستان و آشنایان می خورد. ما شرکت بزرگی تشکیل داده ایم و در خدمت هموطنان هستیم[گل][گل]

آرش

تاریخ نقاط تاریک زیادی دارد که شاید هرگز روشن نشود ولی چیز هایی هست که هیچکس نمی تواند آن را کتمان کند .به جرات می توانم بگویم که هیچ ملتی در دنیا افتخار این را ندارد ونخواهد داشت که 25 قرن پیش از این رهبری چون کورش بزرگ با آن عظمت فکری که دوست و دشمنش آن را می ستایند و من در تاریخ ندیدم که هیچ نقصانی به این شخصیت اهورایی وارد شده باشد .مثل این است که کسی خورشید را انکار نماید.

سوشیانس از شهرستان چرام/استان کهگیلویه

با درود.دوستان عزیز/اصلی در تاریخ است که میگه تاریخ را قوم غالب مینویسد/شوربختانه برای ایران باستان باشکوه ما برعکس شده یعنی قوم مغلوب یونانیان (مثل هرودوت که پدر تاریخ است و در عین حال پدر دروغ )او تاریخ را نوشته است در حالی که ما تاریخ را رقم زده ایم.ما بزرگان بسیاری مانند آریابرزن سردار لر هخامنشی داشته ایم که دروغگویان آنها را بازگو نکرده اند.پاینده ایران زمین/